Wanneer je er een mediator bij haalt

Module 09 · Mediation & hulp van buiten · Artikel 01 · Wave 1 · alle leeftijden

---

Je cirkelt al drie maanden om hetzelfde onderwerp heen. De schoolkeuze. Het zomerschema. De manier waarop de financiën nu lopen. Jullie hebben erover gepraat. Jullie hebben erover geappt. Jullie hebben één keer samen aan een tafeltje in het café gezeten en geprobeerd er samen uit te komen. Niets daarvan heeft tot overeenstemming geleid, en het onderwerp blijft terugkomen, elke keer een beetje zwaarder.

Je merkt inmiddels iets in jezelf op als je een nieuw bericht erover ziet. Iets trekt samen. Een gevoel van daar gaan we weer. Het onderwerp is niet langer alleen een onderwerp; het is een markering geworden voor alles wat niet werkt tussen jullie twee als mede-ouders.

Je hebt stilletjes nagedacht over de vraag of je er iemand bij moet halen. Je hebt erover nagedacht en het niet gedaan. Je weet niet zeker of het nodig is. Je weet niet zeker of het zou helpen. Je weet niet zeker hoe je het zou voorstellen zonder dat je mede-ouder het leest als een escalatie.

Dit artikel gaat over het moment waar je nu in zit.

Waar dit artikel over gaat

Dit artikel is de basis van Module 09. Het gaat over die ene specifieke beslissing: wanneer je iemand van buiten bij het mede-ouderschap haalt, en hoe je herkent dat dat moment is aangebroken.

Het principe is dit. Het meeste werk in het mede-ouderschap doen de twee ouders alleen, jarenlang. Maar er is een soort werk dat twee ouders echt niet alleen kunnen doen: het werk dat structuur, neutraliteit of expertise vraagt die geen van beiden de ander kan bieden. Het kenmerk van volwassen mede-ouderschap is niet dat je iemand van buiten vermijdt. Het is dat je weet wanneer je iemand nodig hebt.

Het artikel behandelt vijf dingen. De signalen dat mediation nodig is. Wat een mediator eigenlijk doet. De angsten die de beslissing uitstellen. Hoe je het voorstelt. En wanneer mediation juist het verkeerde antwoord is.

Het gaat niet over hoe je een mediator vindt (Artikel 02), hoe de eerste sessie verloopt (Artikel 03), of welke formele uitkomsten mediation kan opleveren (Artikel 04). Dat zijn de volgende drie artikelen. Dit artikel gaat over de vraag of je überhaupt al bij die deur staat.

De vijf signalen

De meeste ouders weten ergens vanbinnen wel wanneer ze op dit punt zijn. De vijf signalen hieronder zijn manieren om te bevestigen wat je eigenlijk al voelt.

Hetzelfde onderwerp blijft onopgelost terugkomen. Een specifiek punt is drie keer of vaker langsgekomen, in drie maanden of langer. Elke keer heb je geprobeerd het rechtstreeks aan te pakken. Elke keer is het niet tot een stabiele oplossing gekomen. Dat het blijft terugkomen, betekent niet dat een van jullie onredelijk is. Het betekent dat de structuur van het gesprek niet werkt, en dat er een nieuwe structuur nodig is.

De toon is steeds harder aan het afglijden. Niet door één specifiek bericht, maar als patroon. De berichten zijn scherper dan een jaar geleden. De stiltes voor een antwoord zijn langer. Jullie doen allebei meer moeite om het contact werkbaar te houden, en jullie halen er allebei minder uit. Dat afglijden is het contact dat om hulp vraagt.

Er moet een besluit vallen en het lukt jullie niet. Geen voorkeur. Een echt besluit met een echte deadline. De school vóór vrijdag. De medische afspraak vóór volgende week. De financiële verplichting vóór het eind van de maand. Jullie hebben gepraat. Jullie hebben allebei je standpunt vastgehouden. Geen van beiden krijgt de ander in beweging. De deadline komt dichterbij, en de impasse is echt. Een mediator kan soms beweging op gang brengen die jullie samen, alleen, niet voor elkaar krijgen.

Je bent gaan denken in rampscenario's over de relatie. De gedachte we komen hier nooit uit is vertrouwd geworden. De gedachte dit gaat ons kind jarenlang raken is door je hoofd geschoten. De gedachte ik kan dit niet meer met diegene is meer dan eens bovengekomen. Dat denken in rampscenario's is informatie. Het contact draagt meer gewicht dan waarvoor het gemaakt is. Een mediator kan de last lichter maken door er een ander soort steun onder te zetten.

Je mede-ouder heeft het voorgesteld. Diegene heeft het idee geopperd, hoe kort en hoe aarzelend ook. Misschien hebben we iemand nodig die ons helpt dit te doordenken. Als het voorstel van die kant komt, is het de moeite waard om het serieus te nemen. Diegene is op het punt aangekomen van waaruit jij dit artikel leest. Jullie staan allebei bij dezelfde deur, misschien zonder het van elkaar te weten.

Je hebt niet alle vijf nodig. Twee of drie is genoeg. Eén, als het sterk genoeg is, kan al genoeg zijn. De signalen zijn geen afvinklijstje; ze zijn een manier om er grip op te krijgen.

Wat een mediator eigenlijk doet

Het woord mediator draagt een lading die de beslissing kan vertroebelen. Een paar dingen ter verduidelijking.

Een mediator is een luisteraar met structuur. De belangrijkste vaardigheid is het scheppen van een setting waarin twee mensen die elkaar niet meer konden horen, elkaar weer kunnen horen. De setting is neutraal. Het tempo ligt lager dan in jullie gewone gesprekken. De interventies van de mediator zijn klein: een vraag, een herformulering, het benoemen van iets wat een van jullie net heeft gezegd en wat de ander nog niet helemaal heeft opgepikt.

Een mediator kiest geen partij. Diegene bepaalt niet wie er gelijk heeft. Legt niets op. Spreekt geen oordeel uit. Het gezag zit in de structuur, niet in het sturen. Een mediator schept de voorwaarden voor overeenstemming; legt die niet op.

Een mediator neemt de beslissingen niet voor jullie. Zelfs aan het eind van een geslaagde mediation zijn de beslissingen van jullie. De mediator heeft je misschien geholpen opties te zien die je eerst niet zag. Heeft je misschien geholpen te begrijpen waar je mede-ouder eigenlijk om vroeg. Maar het ja of nee op elke specifieke vraag komt nog steeds van jullie samen.

Een mediator heeft een geheimhoudingsplicht. De meeste professionele mediators werken onder regels van vertrouwelijkheid: wat in de sessie wordt gezegd, blijft daar. Dat geeft jullie allebei de ruimte om opener te praten dan je bij de rechter of bij bemiddeling binnen de familie zou doen.

Een mediator werkt in sessies, niet in je dagelijks leven. Een doorsnee mediation duurt één tot zes sessies, afhankelijk van hoe ingewikkeld het is. Tussen de sessies door functioneren jij en je mede-ouder gewoon zoals altijd. De mediator vervangt het dagelijkse contact niet; zet er een gestructureerd contact naast.

Een mediator wordt betaald. Aan professionele mediation hangt een tarief, dat varieert van laag tot fors, afhankelijk van het land, de opleiding van de mediator en hoe ingewikkeld het werk is. Dat is een reële afweging. In sommige situaties is gratis of gesubsidieerde mediation beschikbaar, via maatschappelijke instanties, religieuze instellingen of de overheid. Module 09, Mediation & hulp van buiten, Artikel 09 gaat in op de culturele en religieuze mogelijkheden.

In Nederland werk je vaak met een MfN-mediator, geregistreerd bij de Mediatorsfederatie Nederland, of, specifiek bij scheiding en ouderschap, met een familiemediator. Spelen er ook juridische punten, dan kan een vFAS-advocaat-mediator zowel het gesprek begeleiden als de juridische kant bewaken.

Kort gezegd: een mediator is een betaalde professional met als taak twee mensen die iets belangrijks vinden waar ze het niet over eens worden, te helpen om er wél uit te komen, of om scherp te krijgen waar ze het écht niet over eens zijn, zodat ze de volgende stap kunnen zetten.

De angsten die de beslissing uitstellen

De meeste ouders die baat zouden hebben bij mediation, stellen het uit. Meestal spelen er vier angsten.

De angst voor de kosten. Mediation is duur. We komen er waarschijnlijk zelf wel uit. Die angst klopt vaak niet. De kosten van een onbemiddeld conflict dat maanden of jaren doorloopt, zijn meestal hoger dan de kosten van drie of vier mediationsessies, zowel financieel, in alle rompslomp eromheen, als emotioneel. Het tarief van een mediator, gezien als een investering in tijd en helderheid, is vaak de goedkoopste weg vooruit.

De angst voor escalatie. Als ik een mediator voorstel, denkt mijn mede-ouder dat ik aan het escaleren ben. Dat ik een dossier aan het opbouwen ben. Dat het als een aanval voelt. Daar zit iets in. Slecht gebracht kan het voorstel inderdaad weerstand oproepen. De volgende paragraaf gaat over hoe je het netjes voorstelt. De angst op zich is geen reden om het niet voor te stellen; het is een reden om het zorgvuldig te doen.

De angst niet te voldoen. We zouden dit zelf moeten kunnen. Een mediator nodig hebben betekent dat we gefaald hebben. Die angst speelt het sterkst bij ouders die er trots op zijn dat ze het zelf rooien. Anders bekeken: een mediator nodig hebben betekent dat je een probleem hebt gevonden dat buiten je eigen kunnen ligt. Twee mensen kunnen elkaar, alleen, niet geven wat een derde soms wel kan geven. Dat is geen falen. Het is hetzelfde besef dat een capabel mens een boekhouder laat inschakelen, naar de dokter laat gaan of een specialist laat raadplegen voor een bepaald onderwerp.

De angst om grip te verliezen. Zodra ik iemand van buiten erbij haal, geef ik de controle over de situatie uit handen. Dit is de angst die het meest de moeite waard is om te bekijken. Hij is tegelijk waar en misleidend. Waar: je geeft inderdaad een stuk eenzijdige sturing over de richting van het gesprek op. De mediator brengt structuur in die jullie allebei beperkt. Misleidend: je had die grip eigenlijk helemaal niet; het onopgeloste onderwerp had de grip. Wat je opgeeft is vooral de illusie van controle. Wat je terugkrijgt is de kans om de zaak echt op te lossen.

De angsten zijn reëel. Geen van alle is reden genoeg om uit te stellen als de signalen duidelijk zijn.

Hoe je het voorstelt

Hoe je het voorstelt, maakt uit. Een paar principes.

Breng het als samenwerken, niet als tegenover elkaar staan. Ik heb zitten denken over hoe vast we hierop blijven lopen. Ik wil graag een mediator erbij proberen te halen. Ik denk dat een derde kijk ons los kan trekken. Het kader is we werken er samen aan, niet ik haal er een scheidsrechter bij om jou aan te pakken.

Maak er geen oordeel over de relatie van. Dit is niet omdat jij iets verkeerd hebt gedaan. Het is omdat we allebei steeds op hetzelfde punt belanden, en ik wil voor ons allebei een uitweg. Je benoemt de realiteit zoals die in elkaar zit, zonder schuld te verdelen.

Geef de omvang aan. Ik denk aan drie of vier sessies, gericht op [dat specifieke punt]. Niet iets wat eindeloos doorloopt. Die afbakening maakt de angst kleiner. De meeste weerstand tegen mediation gaat over een open einde, een onbekende verplichting. Een afgebakende omvang is makkelijker om ja tegen te zeggen.

Stel een concrete persoon of route voor. Ik heb naar een paar mediators gekeken. Er is er een die er volgens mij goed uitziet. Zullen we samen kijken? Of: Ik wil graag wat rondvragen voor tips. Sta je daarvoor open? De route is concreet. De vraag is niet meer zouden we?; de vraag is welke?.

Geef ruimte. Vraag niet om een direct antwoord. Geen haast. Neem er een week voor. Laat me weten wat je ervan denkt. Je mede-ouder moet er vaak even mee zitten voordat diegene instemt. Aandringen op een snel ja levert een snel nee op.

Voorspel de bezwaren van de ander niet hardop. Ik weet dat je gaat zeggen dat het zonde van het geld is, maar... Daarmee loop je erop vooruit en zet je de ander klein. Laat je mede-ouder de echte bezwaren inbrengen, niet de bezwaren die jij alvast hebt verzonnen.

Doe het schriftelijk. Stuur het voorstel als een geschreven bericht. Niet bij de wisseling. Niet op een verhit moment. Neem de tijd voor je woorden. Verstuur het als je rustig bent. Laat de ander het op een eigen moment ontvangen.

Een voorbeeldbericht: Hoi. Ik wilde iets aankaarten waar ik over heb nagedacht. We cirkelen al een tijdje rond [onderwerp], en ik denk niet dat we er tussen ons tweeën uit gaan komen. Ik wil graag een mediator erbij proberen te halen. Ik denk aan drie of vier sessies, alleen hierop gericht. Ik zoek met alle plezier iemand, of we kijken samen. Geen haast met een antwoord. Laat me weten wat je ervan denkt.

Onder de honderd woorden. Concreet. Naar voren gericht. Open voor de inbreng van je mede-ouder over het wie, ook al ligt het of vast.

Wanneer mediation het verkeerde antwoord is

Een paar situaties waarin mediation niet de juiste volgende stap is.

Veiligheid. Als er een geschiedenis is van geweld, intimidatie of stevige dwingende controle, is mediation misschien niet passend. De scheve machtsverhouding kan mediation veilig laten voelen terwijl het in werkelijkheid juist de patronen herhaalt die om formele hulp vragen. Module 11, Nieuwe partners & samengestelde gezinnen, gaat specifiek in op situaties waarin veiligheid speelt. Speelt veiligheid, dan is de volgende stap geen mediator, maar hulp die op geweld is toegerust. In Nederland kun je daarvoor terecht bij Veilig Thuis (0800-2000), of bij een advocaat.

Actieve verslaving bij een van de ouders. Als één ouder in een actieve verslaving zit of een onbehandelde, ernstige psychische aandoening heeft, levert mediation misschien geen stabiele afspraken op, omdat een van de partijen niet als stabiele gesprekspartner kan meedoen. Dan is de volgorde: eerst behandeling, daarna mediation.

Eén ouder heeft zich volledig teruggetrokken. Het patroon van de stille partner uit Module 08, Communicatie met de andere ouder. Mediation vraagt twee betrokken partijen. Als er één structureel is afgehaakt, kan mediation soms de betrokkenheid weer op gang brengen, maar vaak ook niet. Module 17, Wanneer de andere ouder niet oké is, gaat hierop in.

Een juridische deadline heeft het gesprek ingehaald. Soms is de situatie zo ver dat het advies van een advocaat nodig is voordat mediation zin heeft. Een verhuizing die de regeling raakt. Een financieel besluit met fiscale gevolgen. Een zorg over de veiligheid van het kind die is gemeld. In die gevallen komt de advocaat eerst; mediation kan daarna volgen.

De onenigheid gaat over iets wat een mediator niet kan oplossen. Sommige meningsverschillen gaan eigenlijk niet over waar ze over lijken te gaan. Ik wil de week in augustus staat soms voor ik voel me niet gerespecteerd in ons mede-ouderschap. Een mediator kan soms met die diepere laag werken; soms is die diepere laag eerst het werk van individuele therapie, en mediation pas daarna.

Als mediation het verkeerde antwoord is, is de juiste volgende stap meestal een van de alternatieven die verderop in deze module aan bod komen: de advocaat (Artikel 06), de therapeut (Artikel 05), de formele hulp (Artikel 11), of een verandering in de structuur van het mede-ouderschap zelf.

Tot slot

Je zit aan de keukentafel. Het onderwerp dat al drie maanden rondcirkelt, ligt tussen jou en het volgende bericht dat je zou kunnen sturen.

Je stuurt het volgende bericht niet.

Je schrijft een ander bericht. Hoi. Ik wilde iets aankaarten waar ik over heb nagedacht. We cirkelen al een tijdje rond de schoolkeuze, en ik denk niet dat we er tussen ons tweeën uit gaan komen. Ik wil graag een mediator erbij proberen te halen...

Je leest het terug. Je laat het een uur in je concepten staan. Je komt terug, past één zin aan, verstuurt.

Wat het antwoord ook is, aan jouw kant is de beslissing gevallen. Je hebt het moment herkend. Je hebt het benoemd. Je hebt de stap gezet waar het moment om vroeg.

De mediation kan, als die er komt, de schoolkeuze oplossen. Misschien lost het er nog meer dingen naast op. Misschien levert het geen volledige overeenstemming op, maar wel een helderder beeld van waar jullie het echt niet eens zijn. Stuk voor stuk is dat vooruitgang.

Wat in alle gevallen waar is: het contact tussen jou en je mede-ouder heeft net een grens erkend. Die erkenning is geen zwakte. Het is precies het tegenovergestelde. Erkennen dat twee mensen, alleen, niet alles kunnen, is juist wat twee mensen, met de juiste steun, in staat stelt om het meeste te doen van wat nodig is.

Je kind heeft er, op een manier die het pas over tientallen jaren onder woorden kan brengen, baat bij gehad dat een ouder wist wanneer er hulp nodig was. Niet omdat hulp zoeken nu zo nobel is. Maar omdat het alternatief, alleen blijven doen wat niet alleen te doen valt, kosten heeft die het kind uiteindelijk betaalt.

De kosten die het in deze versie níét betaalt, zijn de kosten van jaren onopgelost rondcirkelen.

Je legt je telefoon weg. Je maakt het eten klaar. De volgende stap is nu, op de een of andere manier, al in gang gezet.

Dat is het werk waar de mediator nog niet eens aan begonnen is. Het besef dat er een nodig is, heeft het werk al in gang gezet.