Mediation, therapie of coaching: wat heb je eigenlijk nodig?

Module 09 · Mediation & hulp van buiten · Artikel 05 · Wave 2 · alle leeftijden

---

Een vriendin raadde een therapeut aan. Je zus had het over een coach. De mediator bij wie je mede-ouder vorige week zat, stuurde een nuttige mail. Je hebt een vaag idee dat het alle drie vormen van professionele hulp zijn die op dit punt in je ouderschap van pas kunnen komen, en een veel scherper idee dat je niet weet welke je nou eigenlijk nodig hebt.

De websites van alle drie de beroepen lijken op elkaar. De tarieven liggen niet ver uit elkaar. De mensen die het werk doen, beschrijven het vaak in dezelfde soort woorden. Zelfs na twintig minuten zoeken weet je nog steeds niet goed wat ze in de praktijk van elkaar onderscheidt.

Dit artikel is voor dat moment van twintig minuten.

Waar dit artikel over gaat

Dit artikel gaat over een soort verwarring die veel mede-ouders echt tijd, geld en energie kost: het verschil niet kennen tussen drie beroepen die allemaal kunnen helpen, maar elk op een andere manier.

Het principe is dit. Een mediator, een therapeut en een coach doen verschillend werk. De juiste voor jouw situatie is degene wiens specifieke rol past bij wat je echt nodig hebt. De verkeerde is niet slecht, alleen gericht op een ander probleem. Als je het onderscheid kent, kun je goed kiezen.

Het artikel behandelt vier dingen. Wat elk beroep doet. Hoe je ertussen kiest. Wanneer je er misschien meer dan één wilt. En de signalen dat je bij de verkeerde zit.

Wat elk beroep doet

Een werkbare omschrijving van elk.

Mediation. Een gestructureerd proces tussen twee mensen, begeleid door een derde, gericht op het bereiken van overeenstemming over concrete beslissingen. De taak van de mediator is de voorwaarden voor overeenstemming scheppen: neutraliteit, structuur, een gesprek op tempo. De mediator behandelt niets. Hij gaat niet in op psychische klachten. Hij helpt mensen niet om hun eigen emoties diep te verwerken. Hij houdt de ruimte open zodat twee mensen er samen uit kunnen komen.

Wat mediation oplevert, zijn beslissingen. Een ouderschapsplan. Een concrete oplossing voor een concreet geschil. Een helderder beeld van waar jullie het echt oneens zijn. Het werk gebeurt in gezamenlijke gesprekken. De gereedschappen van de mediator zijn vragen, spiegelen, structureren, benoemen waar het vastloopt. Mediation & hulp van buiten, artikel 01 tot en met 04, beschrijven familiemediation specifiek.

Therapie. Een gestructureerde relatie tussen een behandelaar en een cliënt (soms een stel, soms één persoon), gericht op psychische klachten, het verwerken van wat je voelt, of het behandelen van een vastgestelde aandoening. De taak van de therapeut is behandelen: van angst, somberheid, trauma, vastgelopen patronen in relaties, of de diffuse stress die hoort bij grote levensovergangen zoals een scheiding.

Therapie is de langere weg. De meeste therapie loopt over maanden of jaren. Wat het oplevert zijn geen beslissingen, maar verandering vanbinnen. Het werk gebeurt in individuele gesprekken of in gesprekken met z'n tweeën die juist rond de relatie zijn opgebouwd. Therapeuten zijn opgeleide behandelaars, gebonden aan beroepsnormen en, in de meeste landen, onder toezicht van een vakorganisatie. Een psycholoog valt in deze categorie.

Binnen die bredere categorie therapie zijn relatietherapie en gezinstherapie eigen specialismen. Een systeemtherapeut kijkt niet naar één persoon maar naar het hele patroon tussen mensen, en is soms juist degene die twee ouders helpt om emotioneel samen te werken, ook al is hun relatie als stel voorbij. Dat raakt aan mediation, maar is iets anders: het werk gaat meer over emotionele patronen dan over concrete beslissingen.

Coaching. Een professionele relatie gericht op een doel, minder gereguleerd dan therapie, minder gestructureerd dan mediation, bedoeld om iemand een concreet resultaat te laten halen. Een coach voor mede-ouders werkt meestal met één ouder tegelijk, en helpt die helder te denken, vaardigheden te ontwikkelen, of weer in beweging te komen op een specifiek punt. De relatie is samenwerkend, gericht op actie, vaak korter dan therapie.

Coaches zijn doorgaans niet geregistreerd zoals therapeuten dat zijn; hun opleiding verschilt enorm. De goede zijn uitstekend in het op gang brengen van beweging. De zwakke kunnen dure vervangers van een vriend worden. Deze categorie verdient iets meer voorzichtigheid dan de andere, want de verschillen in kwaliteit zijn groter.

Hoe je hiertussen kiest

De keuze hangt af van wat je eigenlijk probeert te doen.

Kies mediation wanneer:

• Jij en je mede-ouder concrete beslissingen moeten nemen en daar samen niet uitkomen
• Een terugkerende onenigheid steeds opnieuw de kop opsteekt
• Er een formeel document nodig is (een ouderschapsplan, een door de rechter bekrachtigde afspraak)
• Jullie allebei bereid en in staat zijn om er samen aan te werken
• De kwesties afgebakend zijn: deze beslissing, dit geschil

Kies therapie wanneer:

• Je klachten met je meedraagt die je functioneren raken (slaap, stemming, angst, blijven malen)
• De scheiding oude patronen van vroeger in je leven naar boven heeft gehaald
• Je de relatie die voorbij is wilt begrijpen, voor jezelf
• Jij en je mede-ouder hulp nodig hebben bij de emotionele kant van het ouderschap, niet alleen bij de praktische beslissingen
• Er iets klinisch speelt (trauma, somberheid, een aanpassingsstoornis, een vastgelopen gezinspatroon)
• Je werk voor de lange termijn wilt, geen snelle oplossing

Kies coaching wanneer:

• Je weet welk resultaat je wilt en je houvast en structuur nodig hebt om er te komen
• Er een specifieke vaardigheid ontwikkeld moet worden (communiceren, grenzen stellen, je tijd indelen)
• Je vastzit in een patroon en iemand nodig hebt om mee te denken, sneller dan therapie en lichter dan mediation
• Je geen behandeling nodig hebt, maar vaart
• Je mede-ouder geen deel uitmaakt van het werk, maar je wel vooruit wilt in hoe jij je opstelt

Kies er meer dan één wanneer:

• De situatie ingewikkeld is en je verschillende soorten steun naast elkaar nodig hebt
• Je tegelijk individuele therapie en mediation doet, waarbij de mediation over de beslissingen gaat en de therapie over de patronen die eronder liggen
• Je naast mediation ook coaching doet, waarbij de coaching je helpt om je voor te bereiden op de gesprekken en te verwerken wat eruit kwam

De drie beroepen concurreren niet met elkaar. Het zijn gereedschappen met een verschillend doel. Veel mede-ouders gebruiken in de loop van een jaar of twee iets van alle drie.

Wanneer je er misschien meer dan één wilt

Drie veelvoorkomende combinaties.

Therapie en mediation naast elkaar. Je gaat individueel naar een therapeut, elke week. Je gaat met je mede-ouder naar een mediator, om de drie weken. De therapie helpt je om jezelf te reguleren, te verwerken, en wat steviger bij de mediation aan te komen. De mediation levert de praktische beslissingen op die je ouderschap nodig heeft. Geen van beide alleen zou het werk doen dat ze samen wél doen.

Mediation, en daarna coaching. De mediation levert het ouderschapsplan op. De coaching helpt je het uit te voeren. De coach helpt je de gewoontes, de manier van communiceren en de vaste afspraken op te bouwen waar het plan van uitgaat. Een half jaar later beweeg je binnen de structuur die de mediation bouwde, met de regelmaat die de coaching je hielp ontwikkelen.

Therapie, en daarna mediation. Soms is het werk nog niet klaar voor mediation totdat ieder voor zich eerst individuele therapie heeft gedaan. De patronen zijn te verstrengeld om er samen iets aan te hebben. Een half jaar individuele therapie elk, met het uiteindelijke doel van mediation in het achterhoofd, kan die mediation daarna veel effectiever maken.

De combinaties vragen wat afstemming. De meeste professionals kennen de andere vakken en verwijzen door als dat past. Als je therapeut mediation voorstelt, is dat meestal omdat die denkt dat je er nu klaar voor bent. Als je mediator een therapeut voorstelt, is dat meestal omdat die patronen ziet die individueel werk nodig hebben.

De signalen dat je bij de verkeerde zit

Een paar dingen om op te letten.

Je doet therapie met iemand die steeds de praktische dingen probeert op te lossen. Heb je al eens een vast schema geprobeerd? Waarom maak je geen lijstje? Dat zijn zetten van een mediator of een coach. Als je voor therapie betaalt en je krijgt sessies met praktisch advies, dan zit de behandelaar misschien in de verkeerde rol voor waar je eigenlijk aan werkt. Vraag of het anders kan, of zoek een andere therapeut.

Je doet mediation met iemand die steeds therapie probeert te doen. Vertel eens wat meer over wat je op dat moment voelde. In kleine doses is inlevingsvermogen van een mediator nuttig. In grote doses besteed je je sessietijd aan individueel verwerken in plaats van aan de beslissingen waarvoor je kwam. Misschien heeft de mediator een therapieachtergrond en houdt hij de lijn niet vast, of heb je een therapeut ingehuurd terwijl je een mediator nodig had.

Je doet coaching met iemand die niet is toegerust voor de diepere patronen. Sommige patronen zijn niet met coaching op te lossen. Het is trauma. Het zit in de hechting. Het zijn ingesleten dynamieken. Een goede coach herkent dat en verwijst je door naar een therapeut. Een zwakkere coach blijft je erdoorheen coachen, en je komt langzaam of helemaal niet vooruit.

Je betaalt twee keer voor hetzelfde gesprek. Je therapeut, je coach en je mediator luisteren allemaal naar dezelfde variaties op hetzelfde verhaal. Met z'n drieën doen ze niet verschillend werk; ze doen hetzelfde luisteren vanuit een andere stoel. Breng het terug. Kies er één. Geef het uitgespaarde geld uit aan iets anders dat nuttig is (een oppas, een weekend weg, een echte vakantie met je kind).

Je gebruikt een professional als vervanging voor een vriend. Soms wordt de band met een therapeut of coach de belangrijkste steunende relatie in je leven. Dat komt veel voor na een scheiding; het is ook niet vol te houden en niet gezond. Een therapeut of coach hoort één onderdeel te zijn van een breder geheel, met vrienden, familie, hobby's, werk en je eigen innerlijke bronnen erin. Als de professional de enige plek is waar je terechtkunt, moet je de andere onderdelen van dat geheel opbouwen.

En andere soorten hulp?

Een paar aangrenzende rollen die de moeite waard zijn om te kennen.

De huisarts en de POH-GGZ. Vaak de meest laagdrempelige eerste stap. Loop je vast en weet je niet waar je moet beginnen, dan is een gesprek bij de huisarts een logisch begin. De huisarts en de praktijkondersteuner GGZ luisteren, denken mee over wat er speelt, en verwijzen door naar de juiste plek: een psycholoog, een systeemtherapeut, soms een mediator. Je hoeft niet eerst zelf uit te zoeken wat je precies nodig hebt.

Advocaten in het familierecht. Iets anders dan mediators (al doen sommige advocaten ook mediation). Een advocaat behartigt het belang van één partij in juridische zaken. Die geeft juridisch advies, stelt juridische stukken op, en staat je zo nodig bij in de rechtbank. Een mediator behartigt het belang van geen van beide partijen; die is neutraal. Soms heb je allebei nodig: de mediator om tot werkbare afspraken te komen, de advocaat om ze juridisch bindend te maken of om je te adviseren of je moet tekenen. Mediation & hulp van buiten, artikel 06, gaat specifiek over deze categorie.

Maatschappelijk werk en gezinszorg. Professionals in dienst van de overheid of een hulporganisatie, die een mix van praktische en emotionele steun bieden. Veilig Thuis in Nederland, en vergelijkbare instanties elders. Ze passen wanneer je toegang nodig hebt tot publieke voorzieningen, wanneer er zorgen zijn over de veiligheid van een kind, of wanneer andere hulp onbereikbaar is.

Geestelijk begeleiders. Een imam, een dominee, een pastoor, een monnik. Voor gezinnen die in hun traditie geworteld zijn, kunnen zij werk doen dat dicht bij mediation ligt. Het heeft een andere insteek dan wereldlijke mediation; voor gezinnen die de traditie delen, kan dat juist een kracht zijn. Mediation & hulp van buiten, artikel 09, gaat over deze categorie.

Opvoedcoaches (iets anders dan coaches voor mede-ouders). Die helpen bij opvoedvaardigheden in plaats van bij de structuur tussen twee ouders. Handig als de vraag is hoe voed ik mijn kind op in plaats van hoe stem ik de opvoeding af met mijn mede-ouder.

Therapeuten voor kinderen. Weer een aparte categorie. Als je kind iets laat zien van wat het moeilijk heeft, is de juiste stap een kindertherapeut voor je kind, niet een systeemtherapeut voor de ouders. De twee kunnen prima naast elkaar lopen.

Het landschap van hulp is breder dan het op het eerste gezicht lijkt. Goed kiezen gaat niet om de beste professional vinden; het gaat om de juiste professional koppelen aan het werk dat gedaan moet worden.

Tot slot

Het is zaterdagmiddag. Je hebt tijd gehad om na te denken. Je hebt een klein schema getekend op een vel papier.

In het midden: de concrete dingen die jij en je mede-ouder moeten regelen rond het schema, de school, de vakanties.

Links: wat er nog meekomt uit de relatie die voorbij is. Hoe bepaalde gesprekken nog steeds ergens een snaar raken. De dingen die lastiger te benoemen zijn, die de scheiding nog niet helemaal heeft verwerkt.

Rechts: je eigen welzijn op de langere termijn. De vaardigheden die je wilt opbouwen. De ruimte in je hoofd die je terug wilt.

Het midden krijgt mediation. Links, voor jou, krijgt een therapeut. Rechts, besluit je, krijgt misschien een coach voor een half jaar, zodra de mediation loopt.

Je boekt ze niet alle drie tegelijk. Je boekt eerst de mediator, want de praktische druk is op dit moment het hoogst. De therapeut komt er over een maand bij, als de mediation eenmaal begonnen is. De coach kan wachten tot later.

Het schema is niet af, in potlood, op een vel papier. Het is ook een klein stukje helderheid dat er vanochtend nog niet was.

Je pleegt het eerste telefoontje. Het kantoor van de mediator neemt op. Je boekt het eerste gesprek.

Wat de rest van het jaar ook brengt, je gaat het door met een helderder gevoel voor welke professional bij welk deel helpt. Het geld dat je uitgeeft, gaat naar wat je echt nodig hebt. De energie die je geeft, gaat naar het juiste werk.

Je kind ziet hier rechtstreeks niets van. Wat zij merkt, is een ouder die langzaam weer houvast vindt, een ouderschap dat langzaam neerdaalt in iets samenhangends, en een huis dat langzaam een rustigere plek wordt.

Die textuur, over de maanden en jaren die volgen, is wat de juiste hulp oplevert. Niet één grote verandering. Het opgetelde effect van werk dat past, op de juiste plekken.

En dat is wat de verwarring van twintig minuten de tijd waard maakte die het kostte om hem op te helderen.

Je zet thee. De middag gaat verder.

De volgende stap is, op een of andere manier, al in gang gezet.