De eerste sessie: wat je kunt verwachten

Module 09 · Mediation & hulp van buiten · Artikel 03 · Wave 1 · alle leeftijden

---

Het is woensdag, 18:18 uur. Je staat op de parkeerplaats voor het kantoor van de mediator. Je bent hier nu twaalf minuten. Je was vroeg, omdat je niet wist hoe het verkeer zou zitten, en nu heb je tijd over waarvan je niet wist wat je ermee aan moest.

Je weet niet helemaal waar je instapt. Je hebt de intakeformulieren gelezen. Je hebt ze ingevuld. Je hebt de afgelopen twee weken nagedacht over wat je zou zeggen. Al dat nadenken heeft je geen greintje helderheid opgeleverd. Je voelt in je buik die specifieke mix van angst en opluchting die hoort bij iets moeilijks dat eindelijk gaat beginnen.

De auto van je mede-ouder rijdt de parkeerplaats op. Je ziet hem uitstappen. Hij ziet er ongeveer uit zoals jij je voelt.

Dit artikel gaat over wat er de komende negentig minuten gaat gebeuren.

Waar dit artikel over gaat

Dit artikel beschrijft hoe een eerste sessie familiemediation er in de praktijk echt aan toegaat. De ruimte, de opbouw, de kleine verrassingen, het werk.

Het principe is dit. De eerste sessie is niet waar de beslissingen vallen. Het is waar de voorwaarden voor die beslissingen worden gelegd. Als je de eerste sessie binnenloopt met de verwachting dat er iets opgelost wordt, zet je jezelf op voor teleurstelling. Loop je naar binnen met de verwachting dat een gestructureerd proces begint, met zijn eigen tragere tempo, dan ben je voorbereid op wat er echt staat te gebeuren.

Het artikel behandelt vier dingen. De ruimte zelf. De opbouw van de sessie. Wat je er tijdens die sessie eigenlijk doet. En hoe een goede uitkomst van die eerste sessie eruitziet.

De ruimte zelf

Een klein maar reëel detail: de ruimte doet ertoe.

Hij is waarschijnlijk kleiner dan je je had voorgesteld. Mediationruimtes zijn meestal intiem. Drie stoelen, een lage tafel, een doos tissues. Een raam als je geluk hebt. Geen vergaderzaal, geen behandelkamer van een therapeut, iets ertussenin. Die intimiteit is bedoeld. Afstand schept formaliteit; nabijheid schept het soort vertraagde gesprek dat het werk nodig heeft.

De opstelling doet ertoe. De meeste mediators zetten de twee ouders tegenover elkaar of licht naar elkaar toe gedraaid, met zichzelf aan de punt van een kleine driehoek. Dat is met opzet. De geometrie vertelt je zenuwstelsel je bent hier om met deze persoon te werken, niet om met diegene te concurreren. Sommige mediators bieden je een keuze; de meeste niet. Hoe dan ook, waar je zit is de plek die het werk dient.

De sfeer is neutraal. Het licht is gelijkmatig, niet gedimd en niet fel. De kleding van de mediator valt niet op. De inrichting bevoordeelt geen geslacht, leeftijd of culturele stijl. Die neutraliteit hoort bij de professionaliteit. Voelt een ruimte zwaar aangekleed in één richting (uitgesproken religieus, uitgesproken therapeutisch, uitgesproken juridisch), dan is dat een klein signaal dat het opmerken waard is.

De techniek blijft beperkt. Sommige mediators maken aantekeningen op papier, sommige op een tablet. De meeste gebruiken geen computers of schermen tijdens de sessie. Het ontbreken van schermen helpt het gesprek in het hier en nu te houden. Zit er veel techniek tussen jou en de mediator in, dan kan de sessie een andere kwaliteit krijgen.

De opbouw van de sessie

Een eerste sessie duurt meestal negentig minuten tot twee uur, in een herkenbare boog.

Het welkom (5 tot 10 minuten). De mediator begroet jullie allebei. Koffie of water. Even wat kleine praatjes terwijl jullie landen. Hij bevestigt dat jullie de mediationovereenkomst hebben getekend (of jullie tekenen die nu). Hij neemt de vertrouwelijkheid door. Dit is geen opvulling; het is een bewuste vertraging. Het tempo dat hij in deze eerste tien minuten zet, is het tempo van de volgende negentig.

De kadering (10 tot 15 minuten). De mediator legt uit wat mediation is, wat hij wel en niet zal doen, hoe de sessies werken. Ook al heb je het al gehoord tijdens het kennismakingsgesprek, je hoort het hier opnieuw. Die herhaling is voor jullie allebei, naast elkaar; jullie horen het nu samen voor het eerst. Die gedeelde kadering is mede waarom mediation werkt.

De openingsronden (20 tot 40 minuten). Jullie krijgen ieder ononderbroken de tijd om te beschrijven hoe je de situatie ziet. De mediator geeft een van jullie eerst het woord (vaak degene die de mediation heeft aangevraagd, of degene van wie hij aanvoelt dat die eerst moet). Je praat zo lang als je nodig hebt. Je mede-ouder luistert. De mediator maakt misschien aantekeningen; hij onderbreekt je niet, tenzij je flink afdwaalt. Daarna is je mede-ouder aan de beurt. Zelfde opzet.

Deze fase is moeilijker dan hij klinkt. De verleiding om te onderbreken, te corrigeren, jezelf te verdedigen of iets recht te zetten is sterk. De stilte vasthouden terwijl je mede-ouder zijn versie vertelt, zeker als die versie niet strookt met de jouwe, is hard werken. De belangrijkste taak van de mediator in deze fase is de tijd van elke spreker beschermen, zodat de structuur overeind blijft.

De terugkoppeling van de mediator (10 tot 15 minuten). De mediator benoemt wat hij heeft gehoord. Terugkerende thema's. Punten waarop jullie het oneens zijn. Plekken waar jullie hetzelfde zeiden, maar in andere woorden. Hij beoordeelt niet wie er gelijk heeft; hij brengt het terrein in kaart. Deze fase levert vaak kleine verrassingen op: dingen waarvan je niet wist dat je mede-ouder ze dacht, of dingen waarvan je niet wist dat je ze had gezegd.

De agenda voor de volgende sessie (10 tot 15 minuten). Samen bepaal je waar je je daarna op richt. De eerste sessie levert zelden beslissingen op. Hij levert een lijst op van dingen waarover beslist moet worden, en een afgesproken volgorde om ze aan te pakken. De mediator stelt misschien een bepaalde indeling voor; die mag je aanpassen.

De afsluiting (5 minuten). De volgende sessie inplannen. Bevestigen of er tussen de sessies iets voor te bereiden valt. De mediator stelt misschien voor dat jullie ieder iets korts opschrijven, of iets lezen, of in de tussentijd op iets specifieks letten. Daarna loopt hij met jullie mee naar de deur.

De hele boog is gestructureerd. Die structuur is wat het werk mogelijk maakt. Zonder haar zouden dezelfde negentig minuten oplossen in precies het soort moeilijke gesprekken dat jullie al maanden voeren.

Wat je er eigenlijk doet

Een paar concrete aanwijzingen.

Luister meer dan je verwacht. De allerbelangrijkste vaardigheid in de eerste sessie is je mede-ouder de situatie in zijn eigen woorden horen beschrijven. De meeste mensen zijn, tegen de tijd dat zij aan de beurt zijn, in hun hoofd al half klaar met formuleren; ze luisteren niet naar de spreker, ze repeteren. Doe dat niet. Luister. De mediator geeft je je eigen tijd; je hoeft nu nog niet in je hoofd te gaan schrijven.

Praat langzamer dan natuurlijk voelt. Als jij aan de beurt bent, is de verleiding om te haasten, om alles eruit te krijgen, om de beperkte tijd te gebruiken voor zo veel mogelijk informatie. Doe dat niet. Praat in het tempo dat de ruimte aankan. Pauzeer wanneer je dat nodig hebt. De mediator houdt geen klok bij; hij houdt ruimte vast. Gebruik die ruimte.

Zeg wat je bedoelt, niet wat je hebt ingestudeerd. De meeste ouders komen de eerste sessie binnen met een voorbereide monoloog. Die monoloog helpt niet. Wat wel helpt is je werkelijke ervaring van nu, gezegd zoals je het nu ervaart. De monoloog is van vorige week of vorige maand; jij bent sindsdien opgeschoven.

Let op je lichaam. Mediationsessies brengen lichamelijke gewaarwordingen naar boven: een beklemd gevoel op de borst, een warm gezicht, die specifieke spanning in je kaak. Dat is bruikbare informatie. De mediator merkt het soms op en benoemt het. Je kunt het zelf ook opmerken en gebruiken. Voel je een golf aankomen, dan kun je om een pauze vragen. De meeste mediators hebben water, tissues en de uitgesproken toestemming om er even uit te stappen. Maak er gebruik van.

Probeer geen rake klappen uit te delen. Misschien heb je de afgelopen maand in je hoofd de perfecte zin gebouwd die precies vat wat je je mede-ouder wilt laten horen. Bewaar die voor later. De eerste sessie is niet de plek voor voorbereide zinnen. Hij is er om de werkelijke stand van nu boven te krijgen.

Grijp niet naar een oplossing. Misschien voel je halverwege de aandrang om een oplossing voor te stellen. Wat als we gewoon X deden? Doe het niet. De eerste sessie is niet voor oplossingen. De mediator buigt het zachtjes om als je het probeert. De drang om iets op te lossen is angst die snel neergelegd wil worden; het werk vraagt om trager terrein.

Spreek niet namens je mede-ouder. Ik weet dat hij denkt... of Hij heeft altijd gezegd... horen niet thuis in mediation. De mediator buigt het om: Laten we dat van hem horen. Spreek alleen vanuit je eigen ervaring. Wat je mede-ouder ook denkt, dat zegt hij in zijn eigen ronde wel.

Hoe een goede uitkomst eruitziet

Misschien rond je de eerste sessie af en voel je je teleurgesteld. Er is niets beslist. Het grote punt staat nog open. Het geheel voelt trager dan je nodig had.

Dat klopt.

De eerste sessie heeft zijn werk gedaan als er vier dingen zijn gebeurd.

Het terrein is in kaart gebracht. Jullie hebben allebei gehoord wat de ander als de kwesties ziet. De lijst van wat er beslist moet worden is nu gedeeld, en niet meer ieder voor zich. Sommige punten op die lijst verrassen je misschien; sommige punten die je vanzelfsprekend vond, blijken voor je mede-ouder minder centraal dan je aannam.

De mediator heeft jullie allebei gehoord. Hij heeft nu genoeg informatie om de rest van het proces in te richten. Zijn plan voor sessie twee tot en met vijf (of welk aantal het uiteindelijk wordt) is gevormd door wat hij heeft gehoord. De volgende keer begint hij niet meer vanaf nul.

Jullie hebben allebei laten zien dat je samen in één ruimte kunt zijn. Dat klinkt klein. Dat is het niet. Veel ouders komen mediation binnen terwijl ze er echt aan twijfelden of ze negentig minuten tegenover hun mede-ouder konden zitten zonder te ontploffen. De eerste sessie, voltooid zonder ontploffing, heeft jullie gevoel voor wat mogelijk is opgerekt.

De volgende sessie staat gepland. Een concrete volgende stap. Het werk gaat door. De keuze om door te gaan is op zichzelf al een bereikte afspraak.

Zijn die vier dingen gebeurd, dan heeft de eerste sessie gewerkt, los van hoe het op het moment zelf voelde.

De weg terug

Het is 20:07 uur. Je loopt naar je auto. De sessie liep iets uit. Je mede-ouder loopt naar zijn auto, aan de andere kant van de parkeerplaats. Geen van jullie zegt iets. Er valt niets te zeggen.

Je gaat in de auto zitten. Je start hem een minuut lang niet.

De eerste sessie is net afgelopen. De beslissingen waarop je had gehoopt, zijn niet genomen. Er zijn dingen gezegd die je niet had verwacht te horen. Sommige dingen die jij zei, kwamen er anders uit dan je had bedacht. De terugkoppeling van de mediator over wat hij had gehoord, verraste je op twee plekken.

Je voelt in je lijf een specifieke vermoeidheid. Niet de vermoeidheid van conflict; de vermoeidheid van werk. Die twee zijn verschillend. Conflictmoe heeft een scherpe rand; werkmoe heeft iets bezonkens. Je merkt dat bezonken werkmoe op en herkent het.

Je start de auto. Je rijdt naar huis.

Onderweg speel je de sessie niet opnieuw af. Het huiswerk van de mediator was dat jullie ieder voor de volgende sessie over één specifiek ding zouden nadenken, en dat doe je morgen wel. Vanavond is het werk om te laten bezinken wat er gebeurd is.

Tegen de tijd dat je thuis bent, ligt je kind al in bed. De keuken is stil.

Je zet thee. Je gaat aan tafel zitten. Je denkt even aan je mede-ouder, zonder wrok. Wat de oplossing uiteindelijk ook wordt, jullie hebben vandaag samen in een ruimte gezeten en echt werk verzet. Dat is een toevoeging aan het jaar die er gisteren nog niet was.

De volgende sessie is over drie weken. Tegen die tijd zal het werk tussen de sessies dingen in beweging hebben gebracht. Misschien beginnen er beslissingen boven te komen. Het terrein dat je vandaag in kaart bracht, is dan beter begaanbaar geworden.

Dit is wat de eerste sessie doet, als hij werkt. Geen oplossing. Het openen van een pad ernaartoe. Dat pad blijft zwaar. Maar het bestaat nu, en er wordt op gelopen, en er ligt een structuur onder de stappen van jullie allebei.

En dat is uiteindelijk wat het de moeite waard maakte om op te komen dagen.

Je drinkt de thee op. Je gaat naar bed.

Morgen doe je het kleine huiswerk. De aantekening van de mediator staat in je inbox. De volgende sessie staat in je agenda.

Het werk is in beweging.