De 'waarom wij'-vraag

Module 14 · Het emotionele leven van je kind · Artikel 12 · Wave 3 · 8-12, 13-17

---

Meestal komt hij zachtjes, vaak op een raar moment. In de auto, bij het naar bed gaan, midden in iets wat er niets mee te maken heeft. Waarom is het ons overkomen? En het brengt je even van je stuk, want het is eigenlijk geen vraag over feiten. Het is groter dan dat. Het is je kind dat reikt naar iets waar niemand van ons echt een antwoord op heeft, en dat naar jou kijkt om het mee vast te houden.

Dit hoort bij de moeilijkere vragen die een kind stelt, omdat hij existentieel is en niet praktisch. Je kind vraagt niet hoe het schema eruitziet of waar ze gaat slapen. Ze vraagt waarom haar leven nou net dit moeilijke ding moest bevatten, waarom haar gezin en niet dat van anderen, waarom zij. Het is de kindversie van een vraag die mensen altijd al stellen wanneer het leven iets pijnlijks en ongekozens brengt. En de eerlijke waarheid is dat je hem niet helemaal kunt beantwoorden, en juist dat maakt hem zo lastig om goed op te vangen.

Dit is een tere. Als je tijdens het lezen met je eigen versie van waarom wij zit, mag je dit gerust even wegleggen en er later op terugkomen.

De vraag onder de vraag

Als een kind vraagt waarom wij, gaat het meestal niet echt om een verklaring. Reageer je met de redenen waarom de relatie eindigde, met hoe het precies gelopen is, met het volwassen verhaal over de oorzaken, dan zie je vaak de blik van je kind glazig worden, want dat was de vraag niet. Het waarom is geen verzoek om een keten van oorzaak en gevolg.

Onder waarom wij zit meestal een combinatie van diepere verlangens. Een verlangen naar eerlijkheid, het gevoel dat dit niet eerlijk is en de wens dat iemand dat bevestigt. Een verlangen naar betekenis, het willen dat het moeilijke ding op de een of andere manier ergens op slaat. Een verlangen naar geruststelling, een onderliggend ben ik oké, zijn wij oké, verstopt in die filosofisch klinkende vraag. En soms gewoon een verlangen naar gezelschap in het gevoel, het niet alleen willen zijn met de grootte ervan.

De vraag zo horen verandert hoe je hem beantwoordt. Er wordt je niet gevraagd om iets uit te leggen. Er wordt je gevraagd om aanwezig te zijn bij je kind, aan de rand van iets wat jullie geen van beiden helemaal kunnen oplossen, en om het te helpen zich daar minder alleen te voelen. Dat kun je wel, ook al heeft de letterlijke vraag geen schoon antwoord.

Antwoorden zonder te liegen en zonder te veel uit te leggen

Hier loopt een smal pad, tussen twee manieren waarop het misgaat.

Aan de ene kant staat het valse antwoord. De verleiding om het onoplosbare op te lossen met een nette verklaring, een geruststellende leugen, een alles gebeurt met een reden waar je zelf misschien niet in gelooft en dat geen recht doet aan hoe echt zwaar de vraag is. Kinderen voelen het wanneer ze een te net antwoord krijgen op een vraag die niet net is, en het laat ze juist méér alleen, niet minder, omdat het uitstraalt dat het echte gevoel er niet mag zijn.

Aan de andere kant staat het te veel uitleggen. De neiging om de existentiële vraag te beantwoorden met het hele volwassen verhaal over waarom de relatie eindigde. Dat belast je kind met informatie waar het niet om vroeg en niets mee kan, sleurt het mee het volwassen verhaal in, en mist nog steeds waar het naar reikte. De waarom wij wordt niet beantwoord door de geschiedenis van het huwelijk.

Het pad ertussenin is eerlijk, eenvoudig en aanwezig. Je mag toegeven dat je niet helemaal weet waarom, want dat is waar en omdat doen alsof niemand iets oplevert. Je mag de oneerlijkheid bevestigen, want een deel van waar je kind naar reikt is iemand die zegt: ja, dit is zwaar en niets ervan is jouw schuld. En je mag het ene aanbieden wat je wél zeker weet, de geruststelling die eronder ligt. Ik weet niet waarom het ons is overkomen. Dat heb ik me ook afgevraagd. Het is niet eerlijk, en jij hebt niets gedaan om het te veroorzaken. Wat ik wel zeker weet, is dat er van je gehouden wordt, door ons allebei, en dat is niet veranderd en zal niet veranderen.

Dat antwoord lost het waarom niet op, want het waarom valt niet op te lossen. Maar het komt tegemoet aan elke laag waar je kind eigenlijk naar reikte. Het is eerlijk over wat onbeantwoordbaar is, het bevestigt de oneerlijkheid, en het landt op de geruststelling die in de vraag verstopt zat.

Bij het onbeantwoordbare blijven

Een deel van het goed opvangen van deze vraag is dat je het kunt verdragen om hem niet te beantwoorden, en dat druist in tegen elk ouderlijk instinct. We willen de pijn van onze kinderen wegnemen, het antwoord hebben, het moeilijke gevoel laten oplossen. De waarom wij-vraag vraagt je om iets moeilijkers, namelijk om samen met je kind in het niet-weten te blijven zitten zonder het meteen te willen dichtdoen.

Dit is een geschenk, ook al voelt het op het moment zelf niet zo. Een kind dat leert dat een ouder aanwezig kan blijven bij een moeilijke, onbeantwoordbare vraag, zonder in paniek te raken, zonder een vals antwoord te forceren, zonder weg te gaan, leert iets diepgaands. Zo'n kind leert dat moeilijke gevoelens te overleven zijn, dat niet alle vragen een antwoord hebben en dat dat te dragen is, dat je niet alleen hoeft te zijn met de grote onbeantwoordbare dingen. Die les blijft van pas komen, een leven lang, ver voorbij deze ene vraag.

Dus als je kind vraagt waarom wij en je de neiging voelt om een antwoord te produceren, mag je in plaats daarvan gewoon bij je kind zijn. Dat is een hele grote vraag. Ik denk er soms ook over na. Ik heb geen perfect antwoord. Maar ik ben hier, en wij zijn oké. Het erbij zijn is het antwoord. Jouw rustige aanwezigheid in het onbeantwoordbare is wat je kind eigenlijk nodig had, meer dan welke uitleg je ook had kunnen geven.

Waar de vraag eigenlijk naar reikt

Doe een stap terug en de waarom wij-vraag reikt, hoe existentieel zwaar hij ook is, meestal naar iets heel eenvoudigs. Je kind wil weten dat het hierin niet alleen is, dat het moeilijke ding erkend wordt als moeilijk, en dat er stevig van haar gehouden wordt ondanks alles. De filosofische verpakking is echt, maar de kern is een verlangen naar verbinding en geruststelling, op een moment dat de grootte van de situatie naar boven is gekomen.

Je beantwoordt hem dus vooral met wat je bent, meer dan met wat je zegt. Door aanwezig en kalm te blijven. Door de zwaarte eerlijk te bevestigen. Door betrouwbaar en warm aanwezig te zijn, want dat is het geleefde antwoord op het ben ik oké dat in de vraag verstopt zit. Naarmate je kind opgroeit, ontwikkelt het in de loop van de tijd een eigen verhouding tot het waarom, een eigen manier om wel of geen betekenis te geven aan het moeilijke hoofdstuk in haar leven. Het is niet jouw taak om het voor je kind op te lossen. Het is jouw taak om de rustige aanwezigheid ernaast te zijn terwijl je kind de vraag vasthoudt, deze keer en de volgende keer dat hij weer naar boven komt.

De vraag keert terug, in andere vormen, naarmate je kind ouder wordt. De waarom wij van een achtjarige is niet die van een zestienjarige. Elke keer gelden dezelfde kernpunten. Eerlijkheid over wat onbeantwoordbaar is, bevestiging van de oneerlijkheid, en de rustige geruststelling dat er van je kind gehouden wordt. Je hoeft het antwoord niet te hebben. Je hoeft er te zijn, en dat kun je.

Wat je meedraagt

Waarom wij is een existentiële vraag, geen praktische, en hij valt niet helemaal te beantwoorden, en juist dat maakt hem zwaar. Eronder zitten verlangens naar eerlijkheid, naar betekenis, naar geruststelling, en naar gezelschap in het gevoel. Het pad tussen een vals, net antwoord en een belastende overdaad aan uitleg is eerlijke, eenvoudige aanwezigheid: toegeven dat je het niet helemaal weet, de oneerlijkheid bevestigen, en landen op het ene wat zeker is, dat er van je kind gehouden wordt en dat dat niet is veranderd. Het diepere geschenk is dat jij bij het onbeantwoordbare kunt blijven, naast je kind, zonder het meteen te willen dichtdoen.

Je hoeft het waarom niet te beantwoorden. Je hoeft er te zijn terwijl je kind het vraagt, rustig en zonder weg te kijken, en dat vertelt je kind het meest ware wat er is, dat het er niet alleen in staat.

Waarom wij heeft geen schoon antwoord, en je kind vraagt eigenlijk ook niet om een antwoord. Het vraagt of je dichtbij blijft terwijl het de vraag vasthoudt. Blijf.